सेतो धरती र मेरो भ्रम

हिजोको श्रमिक दिवश रमाइलै रह्यो । पुरै ११ घण्टा काम गरियो । काम गर्दै अमर न्यौपानेँको ‘सेतो धरती’ दिनभरमा सुनेर सकियो ।

धेरैले सेतो धरती पढ्न सुझाएका थिए । करोडौँ कस्तुरी पनि सुझाएकै हुन् । दुवै पढेको एउटा साथीले भनेथ्यो, “करोडौँ कस्तुरी त चिना हराएको मान्छे र थ्रि इडियट्सलाई मिलाएर लेखे झै लाग्छ । सेतो धरती चै गजबै लेख्या हो ।”

मैले करोडौँ कस्तुरी पढेको वा सुनेको छैन । तर सेतो धरती भने सुनेँ, अच्युत घिमिरेको आवाजमा । उपन्यास बान्की परेकै हो । अमर न्यौपानेले राम्रो लेखेका हुन् । पढ्न लायक किताब छ ।

तर किन किन, उपन्यास सुनिरहदा यही कथानक अरु नै उपन्यासहरुमा पहिलै पढेको थिएँ कि जस्तो लागिरह्यो । बेलाबेला ताराको मनोवादमा पाउलो कोहेलोको इलेभेन मिनेट्सकी मारियाले बोले झैँ लाग्थ्यो । बेलाबेला कृष्ण धराबासीले राधा उपन्यास लेख्दा कार्बन पेपरको प्रयोग गरेका थिए र तल्लो छापिएको भाग हराएको थियो कि भन्ने लाग्यो, राधामा भन्दा मधुरो छ ताराको चरित्र । बेलाबेला हर्मन हेस्सेको सिद्धार्थसँग पनि केहि साइनो छ कि लाग्यो । Continue reading >> सेतो धरती र मेरो भ्रम

र पनि, फागुमा असाध्यै रमाइलो हुन्थ्यो

जमाना पत्ति रङको थियो । सस्तो र टिकाउ । शरिरमा लागे पछि जति घोटे पनि, जति साबुन दले पनि नजाने । फागु पछिका निकै दिन कुन कुन रङले होली खेलेछ भन्ने प्रस्टै थाहा हुने । लुगाकपडामा त आजिवन छाप बस्यो, बस्यो । लुगासँगै जान्थ्यो बरा रङ पनि ।

“आफु नुहाउँदा साबुन लगाएर पखाल्छस् मात्रै, बेकारमा तँलाई नुहाइदिने हैरान । पर्दैन फागु खेल्न जान ।” घरमा ममी र दिदीहरुको यस्तो उर्दी एकाबिहानै आउँथ्यो । तै पनि ममीसँग झगडा गरेर मागेको १ रुपैयाँले पत्ति रङ किनिन्थ्यो ।

पत्ति रङ आजभोली पाइन्छ, पाइदैन थाहा छैन तर गजबको हुन्थ्यो । रङ भन्दा धेरै कागज आउँथ्यो । मिलाएर पट्याएको कागजमा ध्यान दिएर हेर्यो भने मात्रै रङ छ कि छैन थाहा हुने जस्तो । प्याकेट साह्रै याद गरेर खोल्नु पर्ने नत्र कागजमात्रै हातमा, सप्पै रङ टक्टकिन्थ्यो । तर त्यती थोरै नै काफी । एउटा पत्ति रङले हामीलाई दिनभर खेल्न पुग्ने पानी रङ्गिन बनाउँथ्यो ।
Continue reading >> र पनि, फागुमा असाध्यै रमाइलो हुन्थ्यो

आधुनिक आँखामा कृष्ण लिला

महात्मा गान्धी हिन्दु परिवारमा जन्मे । उनको परिवारको सादगी जीवन शैली थियो । खानामा मासुमंशरहित हुन्थ्यो । परिवारमा यो कुरा मान्न कडाइ थियो । उनलाई त्यही सिकाइयो । उनले त्यही सिके । आमाको शिर छोएर जहाँ गएपनि अनि जुनसुकै अवस्थामा पनि आजीवन शाकाहारी जीवन बिताउँने कसम खाएपछि मात्र उनी पढ्न बेलायत जान पाएका थिए ।

बेलायतमा फरक फरक शाकाहारी प्रवृतिका बारेमा उनलाई ज्ञान भयो । कोही मासु नखाने तर पकाएको मासुको तरकारीको झोल खाने शाकाहारी । कोही अण्डासम्म खाने शाकाहारी । कोही समुद्री जीवका परिकार खाने शाकाहारी । कोही अण्डा र पशुपंक्षी त के कुरा, जनवारबाट प्राप्त हुने दुग्धजन्य पदार्थसमेत नखाने शाकाहारी ।

उनका शाकाहारी जीवनशैली बदल्न उनका साथीहरुले उरालेछन् – ‘अण्डा खानु पनि शाकाहारी नै त हो बेलायतमा । खाँदा हुन्छ । खान थाल् ।’ उनलाई पनि लागेछ – ‘हो त है ! मेरी आमालाई थाहा नै रहेनछ । बेकारमा दुख पाइछन्, हामीलाई पनि दुख दिइछिन् ।’ Continue reading >> आधुनिक आँखामा कृष्ण लिला

ममीको ‘अचुक अस्त्र’ले म यसरी धेरै समय तह लागे

सानो बच्चो थिएँ म । पाँच कक्षामा पढ्दो हुँ । परिवारकै कान्छो अनि शरिरले पनि दुब्लो र सानो थिएँ । चकचके र पिटिक्कै नपढ्ने भए पनि परिक्षामा राम्रै नम्बर ल्याउँथेँ । पहिलो/दोस्रो/तेस्रो हुन्थेँ । मैले लेखेको कविता रेडियोमा पढिन्थ्यो । म आफै पनि मुख मिठ्याइ मिठ्याइ चोक बजारका खबर सुनाउँथेँ । यसैले मेरा फट्याइहरुले क्षमादान पाउँथे । ज्यान र कलाले भनौँ, पिटाइ खानु पर्दैन थियो ।

घर छेउमा हाम्रै पोखरी थियो । गर्मीमा खुब पौडी खेलिन्थ्यो । पौडी के भनौँ, आहाल बसिन्थ्यो भनौँ । आहाल बस्न सँधै जसो साथी हुन्थ्यो, मेरै साइज र उमेरको नन्दु Anjan Kulung​
Continue reading >> ममीको ‘अचुक अस्त्र’ले म यसरी धेरै समय तह लागे

हो प्रचण्ड कमरेड, एमाङ्ग्रेस एनजिओ नै हुन् तर तपाईहरु नि ?

-महेश भट्टराई-
लगभग ०४८/०५० साल तिरको समय थियो, भर्खरै देशमा प्रजातन्त्र थियो अनि दिमागमा अलिअलि राजनीति घुस्ने बेला भएको थियो । ‘हाम्रो पार्टीको सरकार भयो भने घर नभएकालाई घर, जग्गा नभएकालाई जग्गा र सबैलाई एक हल गोरु र एउटा दुहुनो गाई दिइनेछ ।‘ भनेर विपि कोइरालाले २०१५ सालको आमचुनावताका भन्थे रे भन्ने सुनिन्थ्यो । अलि राम्ररी राजनीति बुझ्ने र विशेष गरि कम्युनिष्टधारका दाईहरु यस भनाईको खुब आलोचना गर्थे र मेरो दिमागमा त्यो त वाइयात कुरा हो भन्ने भरिदिएका थिए । तर अहिले आएर मात्र त्यसको सहि अर्थ बुझ्दै छु ।

वास्तवमा विपि एक सच्चा प्रजातान्त्रिक समाजवादी रहेछन् र त्यसबेलाका आममानिसले बुझ्ने भाषामा आफ्नो पार्टीको सिद्धान्त र राजनीतिक उद्धेष्य बताएका रहेछन् । प्रजातान्त्रिक समाजवादमा सरकार जनताबाट कर उठाउँछ र जनताका आवश्यकता पुरा गर्छ । सम्पुर्ण आधारभुत आवश्यकताहरु सरकारको अधिनमा हुन्छन् तर लोककल्याणका लागि प्रयोग गरिन्छन् । २०१४/१५ सालको समयमा घर, जग्गा, हल गोरु र दुहुनो गाई नै आममानिसका आवश्यकता थिए होलान् । र, विपिले तिनै मानिसहरुले बुझ्ने भाषामा त्यसो भनेका होलान् । विपिले आफ्नो उद्देष्य पुरा गर्ने थिए वा थिएनन् हेर्न नै नपाई २०१७ सालमा राजा महेन्द्रले शासन आफ्नो हातमा लिए । तर त्यसपछि पटक पटक मौका पाउँदा पनि उनका पछौटेहरुले, शिष्यहरुले र साथसाथै समकक्षीहरुले कहिलै समाजवादी लक्षण देखाएनन् ।
Continue reading >> हो प्रचण्ड कमरेड, एमाङ्ग्रेस एनजिओ नै हुन् तर तपाईहरु नि ?

पहिलो भ्यालेन्टाइन्स डे – संस्मरण

दमक बहुमुखी क्याम्पसमा १०+२ को पढाइ हुन्थ्यो एकदमै ठाँटबाँटसँग । बिहान र दिउँसो मानविकी र व्यवश्थापनका सयौँ विद्यार्थीहरु पुरानो र सुर्यको उज्यालोमा भर पर्ने कोठामा पढ्थे । हाम्रोमा एउटै कोठामा बाह्र पन्ध्रवटा ट्युवलाइटको उज्यालो हुन्थ्यो । उनीहरु गर्मी कागजको पंखाले हम्किदै बस्थे । हाम्रो कोठामा १० वटा सिलिङ फ्यानहरु घुमिरहन्थे । उनीहरुका बिचमा हामी साइन्स पढ्नेहरु अर्कै उन्नत जातका प्राणी जस्ता । कम्तिमा हामीलाई यस्तो लाग्थ्यो । यति मात्र होइन, कहाँ उनीहरुको मानविकी र व्यवस्थापन अनि कहाँ अंग्रेजीमात्रै पढ्नु पर्ने हाम्रो साइन्स, नजानिदो घमण्ड प्रस्टै देखिन्थ्यो हामी सबैमा । अझ लाइब्रेरीमा गएर सबैभन्दा ठुलो किताब हातमा अफ्ठ्यारो गरि बोकेर बाहिरिदा चढ्नु पर्ने सबै सिँढीको टुप्पोमा भए झै लाग्थ्यो, उबेला हामीलाई ।

शुक्रबार दिन थियो । म ११ मा पढ्थेँ र थियो भ्यालेन्टाइन्स डे । कान्तिपुर एफएमले बिहानै देखि यसरी यसको कुरा गर्न थाल्यो कि एकाबिहानै भ्यालेन्टाइन्स डेको ज्वरो चढिहाल्यो । नत्र अघिल्लो बर्षसम्म त्यो कुन चरोको नाम हो भन्ने के थाहा हामीलाई ! कलेज पुग्दा थाहा भयो ज्वरो सबैलाई चढेको छ । कोही त देखादेखी रातो गुलाब बोकेर हिडेका छन् । क्लास सकिदासम्म त अवश्था यो भयो कि कसैलाई प्रपोज नगर्नेहरु त नपुसंक बराबर । Continue reading >> पहिलो भ्यालेन्टाइन्स डे – संस्मरण

युक्रेनमा के भइरहेको छ ?

युक्रेन टुक्रिएको छ । युक्रेनको एउटा प्रान्तले जनमत संग्रह गरेर आफु रसियामा विलय हुने निर्णय गरिसकेको छ भने अन्य प्रान्तमा पनि विद्रोह बढ्दो छ । रसियाकै उक्साहटमा यो सबै भइरहेको भनेर अमेरिका लगायतका पश्चिमा मुलुक र युरोपियन मुलुकहरु रसियाको विरुद्धमा छन् । युक्रेनका सडकमा हिंसाले उग्ररुप लिएको छ ।

यो सबै घटनामा हरेकले आफ्नो आफ्नो स्थान बनाएका छन् । कोही युक्रेनका पक्षमा । कोही रसियाको पक्षमा । फरक फरक वर्ग, देशका मानिसहरुले हेर्दा युक्रेनमा चुलिदो संकट कस्तो देखिन्छ ? युक्रेनी हुनुको नाताले स्पष्ट पार्नै पर्ने कुराहरु भनेर कसैले ब्लग लेखेका छन् । उनको स्पष्टोक्ति हेर्नुहोस् तस्विरमा – Continue reading >> युक्रेनमा के भइरहेको छ ?

लाज पचेपछि ….

yellow journalism
खासमा पत्रकारहरुको यो फोटो विकिलिक्सले सार्वजनिक गर्नु पर्ने हो, गोप्य फाइलहरुको रुपमा । तर स्वतन्त्र र निष्पक्ष पत्रकारहरु नै धमाधम फेसबुकमा अपलोड गर्दैछन् । स्वतन्त्र र निष्पक्ष हुनु पर्ने पत्रकारिता केवल पार्टीको पुच्छरमा सिमित भएपछि नैतिकता, कर्तव्य, दायित्व र लोकलाज सबै हराउँदो रहेछ । लाजै पचेपछि के गर्न हुने, के गर्न नहुने ! बालै फरर ।
Continue reading >> लाज पचेपछि ….

विधेयकमा आममाफी दिइने भनेर लेखेको तपाई आफुले नै पढेको हो ?

सुरु गर्नु भन्दा पहिले नागरिकन्युजमा प्रकाशित यो खबर हेर्नुहोस् ।
aammafi(नागरिकन्युजमै पढ्न यहाँ जानुहोस्) ।

यो मात्रै होइन, निकै दिनदेखि माओवादीले ऐनमै आममाफी लेखाउँने भयो र आफु पनि मुछिने डरले सरकारले खुरुखुरु त्यही लेख्यो भनेर ‘अधिकारवादी(?)’ र कतिपय मिडियाले बताइरहेका छन् । कतिपय नेताहरुको शैलीले पनि यो कुरालाई बढावा दिइरहेकै छ । कुरा ठिकै हो आममाफी हुनु हुन्न । कम्तिमा द्धन्द्धको मौका छोपेर अन्य अपराध गर्ने वा द्धन्द्धकै क्रममा मानव अधिकार उलङ्घन गर्ने सबैलाई अपराध अनुसारको कारबाही हुनै पर्छ । यसैले आममाफी को बिरोध हुनै पर्छ । तर के, प्रस्तावित ऐनमा आममाफी दिने भनेरै लेखिएको छ त ? विधेयकमा आममाफी दिइने भनेर लेखेको तपाई आफुले नै पढेको हो ? कि तपाई पनि आफ्नो दिमाग प्रयोग नै नगरि मिडिया र अधिकार-अधिकार भनेर नथाक्नेहरुले गल्ति गर्दैनन् भनेर ‘कान नछामी कागको पछि’ पो लाग्दै हुनुहुन्छ ?
Continue reading >> विधेयकमा आममाफी दिइने भनेर लेखेको तपाई आफुले नै पढेको हो ?

दण्ड-क्षमा कि अर्कै केहि ?

प्रजातन्त्र सूचाकंमा नर्बे २०१० मा पहिलो नम्बरमा थियो । अहिले पनि नर्बे नै होला पहिलो नम्बरमा । यो संसारकै सबैभन्दा बढि प्रजातन्त्र भएको देशमा बच्चालाई ‘हातले भात खुवाएको’ भन्दै केहि भुटानी शरणार्थीका बालबालिका बाउआमाबाट खोसेर फोस्टर फेमेलीलाई दिइएछ । यस्तै ‘ओछ्यानमा आफुसँगै सुताएको’ भन्ने बहानामा पनि बच्चा खोसिएछ । एक भारतिय बाउआमाले आफ्नो बच्चालाई ‘रोटी र परौठा मात्रै धेरै खुवाएको’ भनेर बच्चा खोसेपछि यो मुद्दा भारत र नर्बेको कुटनीतिक सम्बन्धमै खैलाबैला मच्चिएको थियो ।
Continue reading >> दण्ड-क्षमा कि अर्कै केहि ?

Twitter मा म

Follow @paniphoto on twitter.

Online Users

5 Users Online